ارائه الگوی استراتژیک استفاده از فناوری بلاکچین: پژوهشی کیفی

کاوه  منگلی کهتویی; حمید اسماعیلی; نرگس  نوروزی; راضیه  کشاورز فرد

نویسندگان

کاوه منگلی کهتویی گروه مهندسی صنایع، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. نویسنده https://orcid.org/0009-0000-4462-6986
حمید اسماعیلی گروه مهندسی صنایع، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. نویسنده https://orcid.org/0000-0003-0149-8077
نرگس نوروزی گروه مهندسی صنایع، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. نویسنده https://orcid.org/0009-0006-8655-3870
راضیه کشاورز فرد گروه مهندسی صنایع، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. نویسنده https://orcid.org/0009-0002-1944-0615

کلمات کلیدی:

فناوری بلاکچین, الگوی استراتژیک, نظریه داده‌بنیاد, تحول دیجیتال, رهبری دیجیتال, حکمرانی داده

چکیده

هدف پژوهش حاضر، ارائه الگویی استراتژیک برای استفاده از فناوری بلاکچین با شناسایی و تبیین شرایط علّی، زمینه‌ای و مداخله‌گر، راهبردها و پیامدهای مرتبط با به‌کارگیری راهبردی این فناوری در سازمان‌ها بود. پژوهش حاضر از نظر رویکرد، کیفی، از نظر هدف، کاربردی و از نظر ماهیت، اکتشافی بود و با استفاده از روش نظریه داده‌بنیاد انجام شد. جامعه مشارکت‌کنندگان شامل خبرگان، مدیران، کارشناسان و متخصصان دارای دانش و تجربه در حوزه‌های فناوری بلاکچین، بانکداری دیجیتال، فناوری اطلاعات و مدیریت استراتژیک بود. مشارکت‌کنندگان به روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند و فرایند گردآوری داده‌ها تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت. داده‌ها عمدتاً از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته عمیق گردآوری شدند و با استفاده از مراحل کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شدند. در مرحله کدگذاری محوری، روابط میان مقوله‌ها در چارچوب شرایط علّی، شرایط زمینه‌ای، شرایط مداخله‌گر، راهبردها و پیامدها سازمان‌دهی و در مرحله کدگذاری انتخابی، مقوله‌ها در قالب الگوی نظری نهایی یکپارچه شدند. برای افزایش اعتبار یافته‌ها نیز از مقایسه مستمر داده‌ها، بازبینی و تأیید یافته‌ها توسط خبرگان استفاده شد. تحلیل داده‌ها نشان داد که استفاده راهبردی از بلاکچین پدیده‌ای چندبعدی است که تحت تأثیر هم‌زمان الزامات فناورانه، سازمانی، اقتصادی، قانونی و فرهنگی قرار دارد. ضعف زیرساخت و امنیت داده، نارسایی یکپارچگی و تحلیل داده، ناکارآمدی فرایندها، محدودیت منابع، ضعف فرهنگ داده‌محور، کمبود رهبری تحول دیجیتال و خلأهای حکمرانی از شرایط علّی مهم بودند. پویایی بازار دیجیتال، سیاست‌گذاری داده‌محور، ظرفیت سازمانی و اعتماد اجتماعی شرایط زمینه‌ای را شکل دادند؛ درحالی‌که بلوغ فناورانه، هزینه‌های توسعه و امنیت، چارچوب‌های قانونی و میزان اعتماد عمومی نقش مداخله‌گر داشتند. راهبردهای اصلی شامل توسعه زیرساخت و معماری داده امن، تدوین نقشه راه تحول دیجیتال، بازطراحی فرایندها، توسعه مدل‌های درآمدی داده‌محور، تنظیم‌گری، ارتقای سواد دیجیتال، فرهنگ‌سازی، حمایت از استارتاپ‌ها و اجرای پروژه‌های پایلوت بود. پیاده‌سازی موفق بلاکچین صرفاً یک پروژه فناورانه نیست، بلکه مستلزم الگویی یکپارچه است که هم‌سویی میان فناوری، ساختار و فرایندهای سازمانی، منابع انسانی، الزامات قانونی، رهبری دیجیتال، فرهنگ سازمانی و اعتماد عمومی را برقرار سازد. بنابراین، حرکت تدریجی از شناخت و ظرفیت‌سازی به اجرای آزمایشی، توسعه زیرساخت و نهایتاً نهادینه‌سازی فناوری، می‌تواند زمینه بهره‌برداری پایدار و راهبردی از بلاکچین را در سازمان‌ها فراهم کند.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

Ahmed, G. M. F., Hasan, I., Hassan, M. S., Khan, R., Gefari, A. J. A., Buksh, Z., Liu, J., & Ali, A. B. M. S. (2023). A Systematic Literature Review of Blockchain-Based e-KYC Systems.

Ahmed, G. M. F., Hasan, I., Hassan, M. S., Khan, R., Gefari, A. J. A., Buksh, Z., Liu, J., & Ali, A. B. M. S. (2024). Enhancing e-KYC Security and Privacy: Harnessing Quantum Computing and Blockchain in Web 3.0. Distributed Ledger Technologies: Research and Practice. https://doi.org/10.1145/3686166

Anvari Saadi, Z., & Safaei, A. A. (2022). A Narrative Review of Blockchain Technology in Healthcare: Applications and Challenges. Journal of Health and Biomedical Informatics, 9(3), 180-192.

Baghani, E., Elahi, S., Hassanzadeh, A., & Rajabzadeh Ghatri, A. (2023). A Taxonomy for Identifying Banking Industry Customers Using Machine Learning: A Systematic Review with a Meta-Synthesis Approach. Information Processing and Management Research Journal, 39(1), 394-429.

Chafiq, T., Rida, A. Z. M. I., Fadil, A., & Mohammed, O. (2024). Investigating the Potential of Blockchain Technology for Geospatial Data Sharing: Opportunities, Challenges, and Solutions. Geomatica, 100026. https://doi.org/10.1016/j.geomat.2024.100026

Gholizadeh, M. H., Esmaeili, M., Ebrahimpour, M., & Moradi, M. (2023). Strategic Analysis of Blockchain Technology Use to Facilitate Customer Identity Verification in the Social Security Organization Using Actor-Network Theory. Information Management Sciences and Techniques, 9(1), 279-310.

Govindan, K., Jain, P., Singh, R. K., & Mishra, R. (2024). Blockchain Technology as a Strategic Weapon to Bring Procurement 4.0 Truly Alive: Literature Review and Future Research Agenda. Transportation Research Part E: Logistics and Transportation Review, 181, 103352. https://doi.org/10.1016/j.tre.2023.103352

Henry, A. (2021). Understanding Strategic Management (4th ed.). Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/hebz/9780198859833.001.0001

Houshyar, A., Rousta, A., Asayesh, F., & Gholami, M. (2022). Validation of a Strategic Value-Creation Model in the Marine Insurance Industry with a Focus on Blockchain Technology. Marine Management Science Studies, 3(3), 53-64.

Kulkarni, A. V., Mondal, T., & Modi, D. (2025). Enhancing Privacy in Banking Systems: A Blockchain-Based Access Management and KYC Solution. Cogent Business & Management. https://doi.org/10.1080/23311975.2025.2570063

Laudon, K. C., & Laudon, J. P. (2022). Management Information Systems: Managing the Digital Firm (17th ed.). Pearson.

Mousavi, P., Salehan, A., & Yousefi Zanouz, R. (2022). Identification and Analysis of Blockchain Technology Research Domains and Trends. Smart Business Management Studies, 10(39), 127-162.

Pearlson, K. E., Saunders, C. S., & Galletta, D. F. (2022). Managing and Using Information Systems: A Strategic Approach (8th ed.). Wiley.

Rajabi, M., Asadi, R., & Kharazmi, O. (2023). Strategic Analysis of the Status of Emerging Waste Technologies in the Mashhad Metropolis. Geography and Regional Development, 412(6), 34-56.

Ranjbar Malekshah, T., Mojaverian, S. M., Eshghi, F., Shirzadi Leskokolaei, S., & Raftani Amiri, Z. (2022). Blockchain Technology for Efficient Management of the Vegetable Oil Supply Chain. Iranian Journal of Food Science and Technology, 19(133), 309-325.

Sadeghi, Z., Jahanian, S., & Shahin, A. (2023). Mapping the Influence Model of Blockchain Capabilities in the Green Supply Chain: A Combined DEMATEL and Interpretive Structural Modeling Approach. Industrial Management, 15(2), 244-271.

Shafiei Nikabadi, M., Aghababaei, H., Babaei Kafaki, S., & Rahmanimanesh, M. (2023). Identifying Sustainability Variables in the Electronic Payment Services Supply Chain Using Blockchain Technology. Industrial Technology Development Quarterly, 21(51), 55-68.

Takhtaei, N., & Kaedi, R. (2023). Blockchain Technology and the Transportation Industry. Scientific Journal of New Research Approaches in Management and Accounting, 7(27), 957-962.

Tien, H. T., Tran-Trung, K., & Hoang, V. T. (2024). Blockchain-Data Mining Fusion for Financial Anomaly Detection: A Brief Review. Procedia Computer Science, 235, 478-483. https://doi.org/10.1016/j.procs.2024.04.047

Zhong, B., Hu, X., Pan, X., Chen, X., & Liu, Z. (2025). Construction Quality Hazard Management with Deep Learning-Based Multimodal Storage Strategy-Enabled Blockchain. Journal of Construction Engineering and Management, 151(1), 04024184. https://doi.org/10.1061/JCEMD4.COENG-14839